Social Media

Beleid van kerken

PROTESTANTSE BOUWSTENEN VOOR GEBOUWENBELEID 

Juni 2019 verscheen een boeiende bundel: ‘Bouwstenen vanuit de VKB voor een protestantse visie op het kerkgebouw anno 2019‘ (uitgave VKB Dordrecht). De lange titel vertaalt zich niet in een dikke bundel; het zijn slechts – inclusief inhoudsopgave en dankwoord – 36 bladzijden.

Doelgroep
Er ligt veel denkwerk aan deze bundel ten grondslag en deze nodigt ook duidelijk uit om verder te denken. Dit blijkt onder meer uit de opname van een aantal ‘bezinningsvragen voor lokale kerkrentmeesters’. Daarmee hebben we dan de organisatie en doelgroep te pakken: de Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN en de kerkrentmeesters van de lokale PKN-kerken. Maar wellicht kijken de landelijke organisatie over hun schouder en pikken zo ook hun graantje mee. Om maar te zwijgen van andere kerkgenootschappen.

Thema’s
Het is boeiend de titels van de hoofdstukken (tien sheets van tien dubbele pagina’s, aldus de bundel)  tegen het licht te houden. Een aantal titels geeft duidelijk een soort bandbreedte aan: ‘sacraliteit en functionaliteit’, ‘soberheid en transcendentie’, ‘voortzetten en inpassen’, ‘aanpassen en vernieuwen’. Een ander soort tweeslag zien we in: ‘woord en sacrament’, ‘verantwoordelijkheid en rentmeesterschap’. Terwijl de resterende hoofdstukken schijnbaar geen bandbreedte of tweeslag kennen: ‘participatie van de gemeente’, ‘plaatselijk eigenaarschap’ en ‘betrokkenheid naar buiten’.

Vragen
De vlot en zeer leesbaar geschreven bundel, roept alleen al door deze titels direct een aantal interessante vragen op. Heeft participatie van de gemeente geen tegenhanger of bandbreedte met bijvoorbeeld de ambten? Heeft het plaatselijk eigenaarschap geen tegenhanger of bandbreedte met de gemeenschap en subsidiegevers of landelijke kerk? Heeft betrokkenheid naar buiten geen bandbreedte of tegenhanger in het geheim van de binnenkant? Wellicht had ‘woord en sacrament’ in deze protestantse visie, ook voorop mogen gaan in plaats van sacraliteit en functionaliteit.  Dan zou de functie van het gebouw ten dienste van Woord en Sacrament, het perspectief van sacraliteit kunnen krijgen.

Aanbevelingen
In de Uitleiding vinden we een soort samenvatting met drie spanningsvelden: a. respect en ruimte, b. traditie en toekomst, c. centraal en decentraal. Het eerste gaat over het niet verabsoluteren van sacraliteit en resulteert in een pragmatisch omgaan met de ruimte van het kerkgebouw. Het tweede is de spanning tussen traditie en toekomst en resulteert in een openstaan voor vernieuwing van de traditie. Het derde is het primaire aspect van de lokale gemeenschap en de vraag naar ondersteuning door een/de ‘centrale (kerkelijke) organisatie’, waarbij in het midden blijft wie of wat daarmee wordt bedoeld.

Begeleiding
Ziet de VKB hier voor zichzelf een rol, zoals uit deze handreiking zou kunnen blijken? Of denkt men aan de landelijke kerk/Dienstenorganisatie? Of aan Kerkelijk Waardebeheer? Misschien denkt men wel aan allen tegelijktijdig en dat in samenwerking met ‘buitenkerkelijke‘-instanties. Hoe dan ook is deze bundel ‘Bouwstenen vanuit de VKB voor een protestantse visie op het kerkgebouw anno 2019‘, een boeiende bijdrage van de VKB. Zeker in deze tijd van Kerkenvisies, waarin de lokale overheid het gesprek met de kerken zoekt en de kerk zich moet bezinnen op de eigen ‘visie op het kerkgebouw’, protestants of niet.

Cor Schaap


BELEID RK KERK

De Rooms Katholieke Kerk in Nederland bestaat uit zeven bisdommen, samen vormen zij een Kerkprovincie. Aan het hoofd van een bisdom staat een bisschop, in Utrecht wordt deze ook wel aartsbisschop genoemd. Elke bisschop is zelfstandig bevoegd op bestuurlijk, wetgevend en rechtsprekend terrein. Er is geen scheiding van machten (trias politica) zoals we die tegenwoordig in het algemeen kennen. Onder andere via hun websites is van elk bisdom te vinden wie er welke functies uitoefenen, hoe het functioneert, welk beleid men voorstaat et cetera.

Hiërarchie
De RK Kerk is een hiërarchische organisatie. Aan het hoofd van deze kerk staat de Paus in Rome. Bisschoppen zijn rechtstreeks verantwoording verschuldigd aan de Paus. Bisschoppen vormen samen een zogenaamde Bisschoppenconferentie, waarin zij ook kunnen samenwerken als zij dat wensen.

Gezamenlijk beleid
Inzake de bestemming van boventallige kerkgebouwen hebben de bisschoppen in 2008 een verklaring uitgegeven waarin de voorkeuren staan die gelden wanneer het kerkgebouw niet meer voor de eredienst gebruikt kan of zal worden. Hoog genoteerd staat het gebruik door een ander christelijk kerkgenootschap, dan volgt gebruik met een cultureel publieke doelstelling (museum, bibliotheek, sociaal maatschappelijke instellingen), omdat kerkgebouwen voor de samenkomst van mensen bedoeld zijn. Minder gewenst zijn doelstellingen die aan dit laatste afbreuk doen, zoals kantoren, winkels en woningen.

Richtlijnen uit Rome
Eind 2018 werd richtlijnen voor herbestemming van RK kerkgebouwen gepubliceerd. Deze richtlijnen zijn niet afgekondigd door de Paus, maar komen van de Pauselijke Raad voor Cultuur. De vooronderstelling is dat richtlijnen als deze voor de bisschoppen over de hele wereld een hulpmiddel en aanbeveling zijn bij de behartiging van hun taken. In dit geval dus waar het de bestemming van kerkgebouwen betreft.

Nationaliteiten overstijgend
De richtlijnen gelden wereldwijd en overstijgen nationale specifieke situaties van formeel recht. Er wordt dan ook consequent gesproken over ‘de geloofsgemeenschap’ en niet over de eigenaar van het kerkgebouw. Het formele eigenaarschap van kerkgebouwen ligt in alle landen immers verschillend. In de richtlijnen gaat het primair om de religieuze gemeenschap die het kerkgebouw gebruikt. Om dezelfde reden wordt er ook niet speciaal aandacht besteedt aan de formele status van een kerkgebouw (wel of geen monument). Wel wordt er onderscheid gemaakt tussen kerkgebouwen die een hoge ‘iconische waarde’ hebben en gebouwen die dat minder hebben. Deze laatste categorie krijgt gemakkelijker een nieuwe bestemming.

Bevestiging
De aanpak die de richtlijnen voorstaan is een bevestiging van de werkwijze van Kerkelijk Waardebeheer. Met name het belang van een zorgvuldige inventarisatie van het bezit, de koppeling met pastoraal beleid, het zoeken naar draagvlak en het betrekken van alle betrokkenen rond het kerkgebouw zijn elementen die in de adviezen van Kerkelijk Waardebeheer een belangrijke rol spelen. Zoals ook de inzet van externe deskundigen en het belang van goede juridische vastlegging van overeenkomsten en het voorkomen van ongepast gebruik, nu en in de toekomst.

Veel mogelijk
De richtlijnen maken een brede waaier aan herbestemming mogelijk. Puur commerciële bestemmingen zijn niet gewenst, het gebouw moet bij voorkeur een sociaal maatschappelijke rol blijven spelen. Neven- of medegebruik van een RK kerkgebouw dat is bestemd voor de eredienst voor andere zaken dan kerkelijke vieringen is in het huidige kerkelijk recht van de RK Kerk niet voorzien. Wel mogelijk is het om een katholiek kerkgebouw te splitsen in een gewijd deel voor de eredienst en in een ander deel voor ander gebruik. De twee soorten gebruik kunnen niet ‘door elkaar lopen’, zodat er sprake moet zijn van een visuele afscheiding van het een en het ander.

Lees hier de samenvatting van de richtlijnen

Lees hier de richtlijnen (Engels)


 

Copyright © 2019 De Silas Groep | Design website door: Allison | Realisatie website door: Webheld.nl

Er geldt copyright op deze foto